Celiakia – podstępna i wyniszczająca choroba trzewna



   
    Celiakia to choroba autoimmunologiczna o podłożu genetycznym, która trwa całe życie. Choroba powoduje zniszczenie kosmków jelitowych, upośledzenie wchłaniania pokarmów i prowadzi do ogólnego wyniszczenia organizmu. Do jej ujawnienia może dojść w różnym wieku. Wiele osób cierpi także na ukrytą postać celiakii, która daje niespecyficzne objawy. Szybka i wczesna diagnostyka jest warunkiem koniecznym do uniknięcia ciężkich skutków nieleczonej celiakii.



   Celiakia to choroba, w której występuje trwała nietolerancja glutenu – tą wspólna nazwą określamy białka roślinne: gliadynę i gluteninę z pszenicy, prolamina z żyta, hordeina z jęczmienia, awenina z owsa. Za rozwój choroby trzewnej odpowiada gliadyna. Gluten jest lektyną – przykleja się do tkanek. W przypadku celiakii nawet niewielka ilość glutenu – przeniesiona z widelcem czy nożem może być szkodliwa i może wywołać silną reakcję immunologiczną. 


    Jeszcze do niedawna celiakię uznawano za chorobę dotyczącą głównie dzieci. Dziś wiemy, że choroba może ujawnić się w każdym wieku – zwłaszcza w wieku dorosłym. Celiakia częściej dotyczy kobiet – aż 70% przypadków dotyczy właśnie kobiet. Szczyt zachorowania przypada na 5 dekadę życia. Ryzyko wystąpienia tego zaburzenia u członków rodziny chorych wynosi 10%. Uważa się, że na celiakię choruje około 1-2% społeczeństwa. Wiele przypadków jednak pozostaje niezdiagnozowanych, z racji że objawy choroby często nie są specyficzne. Według naukowców z Finlandii celiakia dotyczy co najmniej 2,5% społeczeństwa. 


    Znaczny wzrost zachorowań na celiakię przypisuje się produkcji zbóż wysokoglutenowych, z znacząco zmienionym genetycznie składem w stosunku do zbóż, jakie występowały kilka dekad temu. Według szwedzkich naukowców, spożywanie diet bogatej w gluten może przyczyniać się do wzrostu zachorowalności na celiakię. Postacie skąpo objawowe i bezobjawowe są – według niektórych badaczy – częstsze, przez co liczba osób z nierozpoznaną celiakią może być znacznie większa niż się przypuszcza. 


   W Polsce wykrywalność celiakii nadal jest na kiepskim poziomie. Wielu lekarzy nadal uważa celiakię za chorobę wielu dziecięcego i po prostu ją ignoruje. Nieleczona celiakia prowadzi do bardzo poważnych zaburzeń: zaniku kosmków jelitowych, zaburzonego wchłaniania związków pokarmowych do krwi, osteoporozy, niepłodności, nowotworów układu pokarmowego, zaburzeń psychicznych, czy rozwoju innych chorób autoimmunologicznych. Wczesna diagnostyka i rygorystyczne przestrzeganie diety bezglutenowej jest warunkiem koniecznym, aby zachować zdrowie na długie lata. 


   Celiakia może ujawnić się w:

  •        Jelitach: i objawiać biegunkami lub – przeciwnie – zaparciami,
  • Mózgu: może powodować problemy z koncentracją, myśleniem, otępienie, a nawet prowadzić do długotrwałej depresji,
  • Skórze: W tym przypadku objawia się powstawaniem wyprysków, zwłaszcza na twarzy, które wyglądają jak pęcherzyki wypełnione płynem, które mogą pękać.



    Jak w wielu chorobach, tak i w celiakii – przypadek przypadkowi nie równy. Zdarzają się osoby wychudzone i wyniszczone na skutek biegunek, są także osoby otyłe z skłonnościami do zaparć. Wszystko zależy od diety, jaką stosuje dana osoba. Węglowodany mogą być wchłaniane przez śluzówki, w przeciwieństwie do białek, które wchłaniane są tylko przez kosmki jelitowe. Osoby, które odżywiają się przeważnie węglowodanami – odkładają ich nadmiar w postaci tkani tłuszczowej. Otyłe osoby chore na celiakię często mają bardzo niską masę mięśniową, co spowodowane jest pobieraniem niezbędnych aminokwasów do tworzenia hormonów, czy enzymów kosztem mięśni. Celiakii często towarzyszy cukrzyca, jako skutek insulinooporności. 


Niepokojące objawy.


   Aż w 90% przypadków celiakia daje objawy niespecyficznie, w ogóle nie kojarzone z choroba trzewną. Ostre biegunki, spadek masy ciała to tylko 10% przypadków. 


Celiakia pełnoobjawowa obejmuje dolegliwości tj:

  •  Bóle żołądka, wzdęcia,
  • Biegunki wodniste, czasem zaparcia,
  •  Utrata masy ciała,
  • Częste stany depresyjne,

·         Objawy niedoborów różnych substancji odżywczych, będące skutkiem złego wchłaniania.


   Celiakia skąpoobjawowa występuje znacznie częściej i z powodu niespecyficznych objawów jest znacznie trudniej rozpoznawalna. Często typowe objawy jelitowej nie występują, za to mogą pojawić się dolegliwości skórne, zaburzenia pamięci. 


   Ostatnią postacią celiakii jest tzw. ukryta postać. W tym przypadku nie mamy przez wiele lat żadnych typowych objawów celiakii. W wszystkich 3 postaciach obserwuje się znaczny spadek odporności organizmu. 


   Co jeszcze powinno nas niepokoić?  Chorzy na celiakię często odczuwają zmęczenie, rozdrażnienie, brak chęci na jakikolwiek wysiłek. Objawy te często ignorują i starają się do nich przyzwyczaić. Inne objawy mogą wynikać z niedoboru żelaza i są to: sucha skóra, łatwe pękanie kącików ust, większa wrażliwość na zimno, czy zaburzenia koordynacji. U kobiet celiakia może prowadzić do przedwczesnych porodów. 


  Inną manifestacją celiakii może być tzw. choroba Dühringa. Objawia się ona występowaniem zmian skórnych, które są odporne na typowe leczenie przeciwtrądzikowe. U niektórych osób występuje nasilenie zmian skórnych po spożyciu pokarmów bogatych w jod. Ustępowanie zmian skórnych zauważa się zazwyczaj najwcześniej po 6 miesiącach od stosowania diety. 


    U osób chorych na celiakię dochodzi często do wielu innych wtórnych nietolerancji. Przykładem może być nietolerancja laktozy. Enzym trawiący ten cukier – laktaza, często ulega zniszczeniu podczas niszczenia kosmków jelitowych przez gluten. Kilkumiesięczna dieta bezglutenowa zwykle sprawia, ze poziom laktazy wraca do normy i produkty mleczne są lepiej trawione. 


    Celiakii często współtowarzyszą inne schorzenia autoimmunologiczne tj. cukrzyca, niedoczynność tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów, czy bielactwo. 

Diagnostyka celiakii.

    Celiakię można potwierdzić na podstawie badania makroskopowego podczas wykonywania endoskopii. Obserwuje się rozdęte jelito z wygładzoną powierzchnią błony śluzowej, z widocznymi prześwitującymi naczyniami krwionośnymi i hipertroficznymi kryptami oraz naciekami zapalnymi.

    W stawianiu diagnozy choroby trzewnej niezwykle pomocne są także badania laboratoryjne. W surowicy krwi aż u 40–90% pacjentów wykrywa się charakterystyczne dla tej choroby przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej i endomysium. Jednak z uwagi na różne postacie celiakii – warto poszerzyć diagnostykę o inne badania. W przypadku badan laboratoryjnych warto oznaczyć stężenie żelaza we krwi, a także zbadać, czy mamy niedobory witaminowe. 

  Najskuteczniejsza jest jednak diagnostyka genetyczna.  Osoby z chorobą trzewną posiadają geny HLA-DQ2 i/lub HLA-DQ8. Badanie genetyczne na obecność tych genów jest szczególnie istotne w przypadku krewnych osób chorych na celiakię, ponieważ pozwala ocenić ryzyko zachorowania. Badanie genów wykonuje się tylko 1 raz - wynik ważny jest przez całe życie i pozwala w pewny sposób wykluczyć celiakię. Niemal wszyscy chorzy na celiakię mają gen HLA-DQ2 (występuje u 90-95% chorych) lub HLA-DQ8 (występuje u 5-10% chorych). Negatywny wynik badania genetycznego wyklucza celiakię.
    


Celiakia to choroba autoimmunologiczna o podłożu genetycznym, która trwa całe życ…

Nowsza Starsza